komsunu baner               dimitriadis baner              miniboutique banersos       


Πασαλίκι: Ζωντανεύοντας την Ιστορία

Το Πασαλίκι, το εμβληματικότερο κτήριο της Αλεξανδρούπολης, αποτέλεσε για περίπου μισό αιώνα το σημαντικότερο σημείο αναφοράς της πόλης.

Αρχιτεκτόνημα εξαίρετης αισθητικής, άλλαξε την περίοδο της λειτουργίας του πολλές χρήσεις για να περιέλθει, δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια της ύπαρξής του σε αχρηστία και τελικά να κατεδαφιστεί.

Η ιστορία του αρχίζει το 1908 και είναι πράγματι ενδιαφέρουσα. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα η Αλεξανδρούπολη, ως πόλη της Θράκης που ήταν επαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δεν ήταν έδρα Στρατηγείου κι έτσι ο Πασάς-Διοικητής της ευρύτερης περιοχής διέμενε σε άλλη πόλη. Την εποχή εκείνη, η Αλεξανδρούπολη ήταν πραγματικά σταυροδρόμι και σημείο συνάντησης πολλών και διαφορετικών εθνοτήτων. Μια αληθινά κοσμοπολίτικη πόλη. Έλληνες, Τούρκοι, Αρμένιοι, Εβραίοι, Φραγκολεβαντίνοι και Βούλγαροι αποτελούσαν το πολιτισμικό παλίμψηστο της περιοχής. Καθώς η πόλη εξελισσόταν εμπορικά με την κατασκευή του λιμανιού και του σιδηρόδρομου, για την διασφάλιση της περιοχής ήταν εγκατεστημένες στο τότε Δεδέαγατς στρατιωτικές δυνάμεις και ο Πασάς-Διοικητής ήταν και πολιτικός Επιτηρητής.

Σε μια επίσκεψή του στην Αλεξανδρούπολη, αντί να αρχίσει την επιθεώρησή του από το στρατιωτικό κλιμάκιο, προχώρησε στον έλεγχο των λογιστικών στοιχείων του Δήμου (Καζά). Με έκπληξη παρατήρησε πως στα τακτικά έσοδα του Δήμου υπήρχε φόρος, ο οποίος δεν είχε οριστεί από κανένα επίσημο όργανο του Οθωμανικού Κράτους. Στην ανάκριση που ακολούθησε, ανακάλυψε πως ο φόρος ήταν παράνομος και αποτελούσε υπεξαίρεση των χρημάτων των δημοτών προς ατομικό όφελος του Τούρκου Δημάρχου. Προς εξιλέωσή του ο Τούρκος Δήμαρχος επέστρεψε το χρωστούμενο ποσό στον Πασά κι εκείνος για να μην αποκαλυφθεί το ένοχο μυστικό, αποφάσισε με τα χρήματα αυτά να χρηματοδοτήσει την ανέγερση της θερινής του κατοικίας στην παραλία της πόλης.

Έτσι, το 1906 αρχίζουν οι εργασίες κατασκευής. Λέγεται πως χρησιμοποιήθηκαν πάνω από εκατό(!) βαγόνια ξυλείας προερχόμενα από τη Σουηδία(!) και δεκάδες έμπειροι τεχνίτες.

Το 1913 με την λήξη του Β’ Βαλκανικού Πολέμου και την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου, η προσάρτηση της Αλεξανδρούπολης στη Βουλγαρία αφήνει το Πασαλίκι κενό. Μετά την απελευθέρωση από τα Διασυμμαχικά στρατεύματα, το 1923 αποφασίζεται η ίδρυση τριτάξιου και μονοτάξιου Διδασκαλείου και το Πασαλίκι γίνεται οικοτροφείο της σχολής στεγάζοντας τα παιδιά άπορων, κυρίως, οικογενειών. Αργότερα στεγάστηκαν στους ορόφους του ο Μορφωτικός Σύλλογος Αλεξανδρούπολης, η φιλαρμονική του Δήμου, ο Μουσικογυμναστικός Σύλλογος «ΕΘΝΙΚΟΣ» και οι Πρόσκοποι. Το 1938, μετά την διάλυση του Προσκοπισμού από το καθεστώς του Μεταξά, στο «Πασαλίκι» εγκαταστάθηκε η οργάνωση της Νεολαίας του Μεταξά.

Μετά την λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εγκαταστάθηκαν στο ισόγειό του το ΠΙΚΠΑ (αποθήκες τροφίμων και γραφεία αντιφυματικού αγώνα) και με την έναρξη του εμφυλίου διάφοροι πρόσφυγες (ανταρτόπληκτοι) από τα γύρω χωριά που συνέρρεαν στη πόλη. Λίγο αργότερα (τέλη δεκαετίας του 1940) εγκαθίστανται στο ισόγειό του οι Πρόσκοποι (1ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων και 1η και 3η Ομάδα Προσκόπων), στον πρώτο όροφο η ιδρυθείσα Δημόσια Εμπορική Σχολή και αργότερα στον δεύτερο όροφο η Φιλαρμονική του Δήμου. Μάλιστα στις αρχές της δεκαετίας του 1950 οι Πρόσκοποι περιέφραξαν τον περιβάλλοντα τεράστιο προαύλιο χώρο του κτιρίου με κορμούς δέντρων και κατασκεύασαν επί της παραλιακής λεωφόρου μία τεράστια ξύλινη πύλη, η δε αυλή του ήταν χώρος εκδηλώσεων και αθλοπαιδιών για τους προσκόπους.

Το 1957 οι πρόσκοποι μετακόμισαν στις εγκαταστάσεις του σιδηροδρομικού σταθμού (σημερινό ΚΑΠΗ) και λίγο πιο μπροστά η Δημόσια Εμπορική Σχολή, που μετονομάσθηκε σε Οικονομικό Γυμνάσιο, μετακόμισε σε κτίριο της Καθολικής Κοινότητας, δίπλα στην Καθολική Εκκλησία.

Από τη χρονική στιγμή αυτή και έπειτα αρχίζει ουσιαστικά η παρακμή του σπουδαίου αυτού αρχιτεκτονήματος. Το κτήριο δεν συντηρείται καθόλου και εκεί βρίσκουν καταφύγιο κάποιο άστεγοι, αλλά κυρίως τρωκτικά και κατσαρίδες. Καταρρέει σταδιακά πλην σταθερά.

Ώσπου έρχεται το 1967 και η πραξικοπηματική επιβολή της Δικτατορίας. Τεχνικά κλιμάκια της νέας κυβέρνησης κρίνουν το Πασαλίκι « επικινδύνως ετοιμόρροπον». Έτσι, το διορισμένο από τους δικτάτορες Δημοτικό Συμβούλιο, με 10 ψήφους υπέρ και 1 κατά, εγκρίνουν την κατεδάφισή του και την δωρεάν (!) παραχώρησή του οικοπέδου στον Στρατό προς ανέγερση ενός μοντέρνου (!), καλαίσθητου (!) αρχιτεκτονήματος που θα αύξαινε την εμπορική κίνηση και θα δημιουργούσε ένα αίσθημα εθνικής υπερηφάνιας (!) και ασφάλειας. Δήμαρχος της Αλεξανδρούπολης διατελούσε ο συνταξιούχος δάσκαλος Γεώργιος Γεωργιάδης, αναπληρωτής Δημάρχου ο δικηγόρος Χρήστος Κουρκουλής και Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου ο έμπορος Δημήτριος Γιώτας.

Υπενθυμίζεται εδώ πως το Πασαλίκι ήταν το μόνο κτήριο της Οθωμανικής περιόδου, το οποίο ανήκε ολοκληρωτικά στα Μητρώα του Δήμου και δεν καταχωρήθηκε ποτέ στα βιβλία Δημοσίων Κτημάτων. Έτσι, έναν χρόνο μετά την κατεδάφισή του, το Γενικό Επιτελείο Στρατού εκτίμησε πως η συνολική αξία του κατεδαφισθέντος κτηρίου άγγιζε τις 4.588.500 δραχμές με συνέπεια « ο Δήμος να στερείται σημαντικής αξίας ακινήτου δημοτικής αστικής περιουσίας». Αποτέλεσμα είναι η τροποποίηση της απόφασης παραχώρησης του ακινήτου και επιστροφή στα ταμεία του Δήμου 750.000 δραχμών.

Όποια κι αν ήταν η εξέλιξη όμως, το σημαντικότερο από όλα αυτά είναι πως η Αλεξανδρούπολη απόλεσε ένα κόσμημα εξαίσιας αρχιτεκτονικής, δεχόμενη ένα τεράστιο πλήγμα στην πολιτιστική της κληρονομιά και την ιστορική αυτοσυνειδησία των νεότερων γενιών. Δυστυχώς, τα λάθη πληρώνονται.

Πληροφορίες από το ordteo.gr και τις Εκδόσεις του Ιστορικού Μουσείου Αλεξανδρούπολης

facebook

Main Office

  • Main Office

    Πραξιτέλους 4Α

  • Email

    Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

  • Phone

    25515  52849